प्लास्टिक बंदी प्लास्टिक कचरा यामुळे नागरी घनकचरा हाताळण्यामध्ये विविध समस्या निर्माण होऊन त्यासाठी आर्थिक भार मोठ्या प्रमाणावर लागणे असा अविघटनशील कचरा उघडयावर वा घनकचरा विल्हेवाटीच्या ठिकाणी जाळल्याने मानव व प्राण्यांमध्ये विविध आजार निर्माण होण्याबाबत...

1¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, VÉÉxÉä́ ÉÉ®úÒ 30, 2018/¨ÉÉPÉ 10, ¶ÉEäò 1939 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú--¤É ´É¹ÉÇ 4, +ÆEòú 37] ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 [{ÉÞ¹`ä 24, ËEò¨ÉiÉ : ¯û{ɪÉä 9.00 +ºÉÉvÉÉ®úhÉ Gò¨ÉÉÆEòú 81 |ÉÉÊvÉEÞòiÉ |ÉEòɶÉxÉ ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉÉxÉä ¨É½þÉ®úɹ]Åõ +ÊvÉÊxɪɨÉÉÆx´ÉªÉä iɪÉÉ®ú Eäò±Éä±Éä (¦ÉÉMÉ BEò, BEò-+ +ÉÊhÉ BEò-±É ªÉÉÆ̈ ÉvªÉä |ÉʺÉrù Eäò±Éä±Éä ÊxÉªÉ¨É ´É +Énäù¶É ªÉÉǼ ªÉÊiÉÊ®úCiÉ) ÊxÉªÉ¨É ´É +Énäù¶É RNI No. MAHBIL /2009/37831

(1) ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú--¤É--81-1 {ɪÉÉḈ É®úhÉ Ê´É¦ÉÉMÉ 15 ´ÉÉ ¨ÉVɱÉÉ, xÉ´ÉÒxÉ |ɶÉɺÉxÉ ¦É´ÉxÉ, ¨ÉÉnùÉ¨É EòɨÉÉ ̈ ÉÉMÉÇ, ¨ÉÆjÉɱɪÉ, ¨ÉÖƤÉ<Ç-400 032, ÊnùxÉÉÆEò 23 ̈ ÉÉSÉÇ 2018 +ÊvɺÉÚSÉxÉÉ Gò¨ÉÉÆEò. {±Éɺ]õÒEò-2018/|É.Gò.24/iÉÉÆ.Eò. 4.-----VªÉÉ+lÉÔ, {±Éɺ]õÒEòSªÉÉ ́ ÉÉ{É®úɨÉÖ³äý ́ É Ê´É±½äþ´ÉÉ]õÒ¨ÉÖ³äý Ê´ÉÊ´ÉvÉ |ÉEòÉ®úSªÉÉ ºÉ¨ÉºªÉÉ ÊxɨÉÉÇhÉ ZÉɱªÉÉ, VªÉɨÉvªÉä +Ê´ÉPÉ]õxɶÉÒ±É {±Éɺ]õÒEò EòSÉ­ªÉÉSÉä ̈ ÉÉä̀ ö¬É |ɨÉÉhÉÉiÉ xÉèºÉÌMÉEò +ÊvÉ´ÉɺÉ, ±ÉÄb÷ Ê¡ò±É ºÉÉ<Ç]ÂõºÉ, ́ ÉxªÉ ́ É ºÉÉMÉ®úÒ VÉÒ´ÉÉÆ̈ ÉvªÉä +ºÉÉ EòSÉ®úÉ JÉɱªÉÉxÉä ËEò´ÉÉ iªÉÉÆSªÉɨÉvªÉä +b÷Eò±ªÉÉxÉä Ê´ÉÊ´ÉvÉ ºÉ¨ÉºªÉÉ ÊxɨÉÉÇhÉ ½þÉä>ðxÉ {±Éɺ]õÒEò iɪÉÉ®ú Eò®úiÉÉÆxÉÉ ́ ÉÉ{É®ú±Éä VÉÉhÉÉ®äú <iÉ®ú ®úºÉɪÉxÉÉÆ̈ ÉÖ³äý ºÉÉMÉ®úÒ VÉÒ´É, ́ ÉxªÉ VÉÒ´É ´É ¨ÉÉxÉ´ÉÒ +É®úÉäMªÉÉ´É®ú Ê´É{ÉÊ®úiÉ {ÉÊ®úhÉÉ¨É Eò®úÒiÉ +ɽäþiÉ ;

+ÉÊhÉ VªÉÉ+lÉÔ, +¶ÉÉ {±Éɺ]õÒEò EòSÉ­ªÉɨÉÖ³äý xÉÉMÉ®úÒ PÉxÉEòSÉ®úÉ ½þÉiÉɳýhªÉɨÉvªÉä Ê´ÉÊ´ÉvÉ ºÉ¨ÉºªÉÉ ÊxɨÉÉÇhÉ ½þÉä>ðxÉ iªÉɺÉÉ`ööÒ +ÉÌlÉEò ¦ÉÉ®ú ¨ÉÉä̀ ö¬É |ɨÉÉhÉÉ´É®ú ±ÉÉMÉhÉä, +ºÉÉ +Ê´ÉPÉ]õxɶÉÒ±É EòSÉ®úÉ =PÉb÷¬É´É®ú ́ ÉÉ PÉxÉEòSÉ®úÉ Ê´É±½äþ́ ÉÉ]õÒSªÉÉ Ê`ööEòÉhÉÒ VÉɳý±ªÉÉxÉä ̈ ÉÉxÉ´É ́ É |ÉÉhªÉÉÆ̈ ÉvªÉä Ê´ÉÊ´ÉvÉ +ÉVÉÉ®ú ÊxɨÉÉÇhÉ ½þÉähÉä ;

+ÉÊhÉ VªÉÉ+lÉÔ, +Ê´ÉPÉ]õxɶÉÒ±É EòSÉ®úÉ xÉɱÉä ́ É MÉ]õÉ®úÉiÉ +b÷Eò±ªÉÉxÉä ¶É½þ®úÉÆ̈ ÉvªÉä {ÉÚ®úºÉoù¶ªÉ {ÉÊ®úκlÉiÉÒ ÊxɨÉÉÇhÉ ½þÉä>ðxÉ VÉÒÊ´ÉiÉ ´É Ê´ÉkÉ ½þÉxÉÒ ½þÉäiÉ +ºÉ±ªÉÉSÉä ÊxÉnù¶ÉÇxÉÉºÉ ªÉäiÉ +ɽäþ +ÉÊhÉ ´ÉÉiÉÉ´É®úhÉÒªÉ ¤Énù±ÉÉÆ̈ ÉÖ³äý xÉÉånùʴɱÉ䱪ÉÉ ÊxÉÊ®úIÉhÉÉÆxÉÖºÉÉ®ú +ÊiÉ´ÉÞ¹]õÒ ´É iªÉɨÉÖ³äý {ÉÚ®úºÉoù¶ªÉ PÉ]õxÉÉÆSªÉÉ ºÉÆJªÉäiÉ ´ÉÉfø ½þÉähÉÉ®ú +ɽäþ ;

+ÉÊhÉ VªÉÉ+lÉÔ, {±Éɺ]õÒEò EòSÉ­ªÉɨÉÖ³äý ´É ¨ÉɪÉGòÉä {±Éɺ]õÒEò¨ÉÖ³äý ºÉÉMÉ®úÒ VÉÒ´É ´É iÉälÉÒ±É VÉè́ É Ê´ÉÊ´ÉvÉiÉä́ É®ú {ÉÊ®úhÉÉ¨É ½þÉähªÉɤɮúÉä¤É®úSÉ {ɪÉÇ]õxÉ ºlɳäý, ºÉÉMÉ®úÒ SÉÉè{ÉÉ]õ¬É, ¶ÉäiÉÒ, ́ ÉxÉä ́ É {ÉÊ®úºÉƺlÉÉ <. Ê`öEòÉhÉÒ +¶ÉÉ +Ê´ÉPÉ]õxɶÉÒ±É EòSÉ­ªÉɨÉÖ³äý xÉèºÉÌMÉEò ºjÉÉäiÉÉÆ{ÉɺÉÚxÉ Ê¨É³ýhÉÉ­ªÉÉ {ÉÊ®úºÉƺlÉÉÆSªÉÉ ºÉä́ ÉÉǼ É®ú ववपवरत पवरणाम होतो आहे व तर्याम ळे अशा कर्ऱ्र्याच्र्या हाताळणीसाठी राज्र्यावर तसेर् स्र्थावनक प्रावधकरणाांवर मोठर्या प्रमाणावर आर्गर्थक भारासोबतर् आरोग्र्य सेवाांवरील ववत्तीर्य भारस द्धा वदवसागवणक वाढत आहे.

आवण ज्र्याअर्थी, अववघटनशील कर्ऱ्र्याम ळे व स क्ष्म प्लास्टीकम ळे माशाांच्र्या जैवववववधतेवर आवण मतस्र्यव्र्यवसार्यावर ववपवरत पवरणाम होत आहे.

आवण ज्र्याअर्थी, अववघटनशील कर्ऱ्र्याम ळे स्वच्छ भारत अवभर्यानाच्र्या अांमलबजावणीवर स ध्दा पवरणाम होत आहे.

आवण ज्र्याअर्थी, सवग सांबांवधताांशी व ववभागीर्य क्षेत्रीर्य स्तरावरील अवधकाऱ्र्याांशी सववस्तर र्र्ा करण्र्यात आली होती. तसेर् वतगमानपत्रात र्याबाबत जाहीर सरू्नास ध्दा प्रवसध्द करण्र्यात आली होती.

आवण ज्र्याअर्थी, महाराष्र प्लास्टीक वपशव्र्याांरे् (कॅरी बगॅ्ज उतपादन व वापर) वनर्यम, 2006 द्वारे 50 मार्यक्रॉनपेक्षा कमी जाडीच्र्या प्लास्टीक वपशव्र्याांवर बांदी आणनू देखील र्या कर्ऱ्र्याच्र्या वाढतर्या प्रमाणाम ळे पर्यावरणावर व आरोग्र्यावर होणारे न कसान वाढतर् आहे.

तर्याअर्थी, महाराष्र ववघटनशील व अववघटनवशल कर्रा (वनर्यांत्रण) कार्यदा, 2006 च्र्या कलम 4 र्ी पोटकलमे (1) व (2) र्याद्वारे प्रदान करण्र्यात आलेल्र्या अवधकाराांर्ा वापर करुन महाराष्र शासन र्याद्वारे, प्लास्टीक व र्थमाकॉल इतर्यादीपासनू बनववलेल्र्या अववघटनशील वस्तूांर् े उतपादन , वापर, ववक्री, वाहतकू र्याकवरता प ढील वनर्यमन करीत आहे :-

1. सांवक्षप्त नाांव व प्रारांभ :- 1) र्या अवधसरू्नेला, महाराष्र प्लास्टीक व र्थमाकॉल अववघटनशील वस्तूांरे् (उतपादन , वापर, ववक्री, वाहतकू, हाताळणी, साठवणकू) अवधसरू्ना, 2018 असे म्हणावे.

2 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 2) ही अवधसरू्ना, महाराष्र शासनाच्र्या राजपत्रात प्रवसध्द झाल्र्याच्र्या वदनाांकापासनू अांमलात रे्यईल.

2. व्र्याख्र्या :- 1) "कार्यदा" र्यार्ा अर्थग, महाराष्र ववघटनशील व अववघटनशील कर्रा (वनर्यांत्रण) कार्यदा, 2006 असा आहे.

2) "प्लास्टीक" र्यार्ा अर्थग, असा पदार्थग ज्र्याच्र्या मध्रे्य पॉवलमसग जसे, पॉवलइर्थीलीन टेरार्थलेॅट, हार्यडेन्सीटी पॉवलइर्थीलीन, व्हीनाईल, लोडेन्सीटी पॉवलइर्थीलीन, पॉवलप्रोपीलीन, पॉवल स्टार्यरीन रेझीन, पॉवल स्टार्यरीन (र्थमाकॉल), नॉन ओवन पॉवलप्रोपीलीन, मल्टी लेअडग कोएक्सक्र डर पॉवलप्रोपीलीन, पॉवलटेरार्थलेॅट, पॉवलअमाईडस, पॉवलवमर्थाईल, वमर्थॲॅक्रीलेट व प्लास्टीक मार्यक्रो वबडस इ.

3) “कम्पोस्टेबल प्लास्टीक” म्हणजे असे प्लास्टीक ज्याचे जैविक पध्दतीने विघटन होऊन काबबनडाय ऑक्साईड, पाणी, अकाबबवनक संयुगे ि बायोमास तयार होतांना नैसर्गबक विघटनशील पदार्ाबच्या विघटनाच्या सामान्य प्रमाणानुसार असेल ि ज्याद्वारे दशृ्य, घातक विषारी पदार्ाांची अशा प्रक्रियेदरम्यान वनर्मबती होत नाही आवण असे प्लास्टीक भारतीय मानक आयएस ककंिा आयएसओ 17088:2008 मध्ये िळेोिेळी केलेल्या बदलाशी अनुरुप असतील.

4) “प्लास्टीक वशट्स” म्हणजे प्लास्टीकपासनू बनववलेले वशट्स.

5) “प्लास्टीक कर्रा” म्हणजे असा कर्रा ज्र्यामध्रे्य वापरुन िेकलेल्र्या प्लास्टीक पासनू बनववलेल्र्या वस्तूांर्ा समावेश आहे.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 3 6) “प नगर्क्रण” म्हणजे प्रवकर्या ज्र्यामध्रे्य प्लास्टीक कर्ऱ्र्यारे् ववलगीकरण करुन तर्यारे् नवीन वस्त ू तर्यार करण्र्यासाठी ककवा कच्र्ा माल म्हणनू उतपादनामध्रे्य वापरण्र्यासाठी उपर्योग केला जातो.

7) "उत्पादक" म्हणजे अशी व्र्यक्ती जी प्लास्टीक कॅरी बगॅ्ज, अवधवनर्यमात उल्लेवखत केलेल्र्या प्लास्टीकपासनू बनववलेल्र्या वस्तूांरे् उतपादन करतो ककवा वनर्गमती केलेल्र्या वस्तूांच्र्या पकेॅकजगसाठी प्लास्टीक वापरतो.

8) "वस्त"ू म्हणजे प्लास्टीक ककवा र्थमाकॉलपासनू बनववलेली वस्त,ू भाांडे ककवा इतर घटक.

9) "प्लास्टीक बगॅ्स " म्हणजे प्लास्टीक मटेवरर्यल पासनू वस्त ांर्ी ने-आण करण्र्यासाठी ककवा वस्त ूहाताळण्र्यासाठी ककवा पकेॅकजगसाठी, हडँल असलेली वा हडँल नसलेली, अशी वपशवी ज्र्यामध्रे्य नॉन ओव्हन पॉवलप्रोवपवलन पासनू बनववलेल्र्या वपशवी व ज्र्यामध्रे्य उतपादनाच्र्या वठकाणी उतपादन प्रवक्ररे्यदरम्र्यान अवनवार्यग वेष्टनासाठी वापरण्र्यात रे्यणारे प्लास्टीक आवरण वा वपशवी र्याांर्ा समावेश आहे.

10) “पीईटी व पीईटीई बाटल्र्या” म्हणजे पॉवलइर्थीलीन टेरार्थलेॅट (पीईटी) व पॉवलइर्थीलीन टेरार्थलेॅट इस्टसग (पीईटीई) पासनू बनववलेल्र्या बाटल्र्या ज्र्याांर्ा वनम्नद्रवपदार्थग, द्रवपदार्थग, पाणी इतर्यादी साठववण्र्यासाठी वापर केला जातो.

11) "र्थमाकॉल पासनू बनववलेली वस्त"ू म्हणजे पॉवलस्टार्यवरन पासनू बनववलेली कोणतीही वस्त.ू 12) "नमनूा" र्यार्ा अर्थग, र्या वनर्यमासोबत जोडलेला नमनूा असा आहे.

13) “माल” म्हणजे उतपादनकतर्याने प्लास्टीक ककवा र्थमाकॉलपासनू बनववलेली कोणतीही वस्तू ककवा घटक.

4 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940

3. महाराष्र ववघटनशील व अववघटनशील कर्रा (वनर्यांत्रण) कार्यदा, 2006 च्र्या कलम 2(एर्) व कलम 4 रे् उपकलम 1 व 2 अन्वरे्य प्रदान करण्र्यात आलेल्र्या अवधकाराांतगगत सांपणूग राज्र्यात खालील बाबींरे् वनर्यमन करण्र्यात रे्यत आहे.

(1) 1) प्लास्टीक पासनू बनववल्र्या जाणाऱ्र्या वपशव्र्या(हडँल असलेल्र्या व नसलेल्र्या) तसेर् र्थमाकॉल (पॉवलस्टार्यवरन) व प्लास्टीक पासनू बनववण्र्यात रे्यणाऱ्र्या व एकदार् वापरल्र्या जाणाऱ्र्या वडस्पोजेबल वस्त , उदा. ताट, कप्स, प्लेटस, ग्लास, काटे, वाटी, र्मरे्, भाांडे, हॉटेलमध्रे्य अन्नपदार्थग पकेॅजींगसाठी वापरले जाणारे भाांडे व वाटी, स्रॉ, नॉन वोवन पॉवलप्रॉपीलेन बगॅ्स (Non-Woven Polypropylene bags), द्रव पदार्थग साठववण्र्यासाठी वापरात रे्यणारे प्लास्टीक पाऊर्/ कप, सवग प्रकाररे् अन्नपदार्थग, धान्र्य इतर्यादी साठववण्र्यासाठी व पकेॅजींगसाठी वापरले जाणारे प्लास्टीक व प्लास्टीक वेष्टन, इतर्यादींरे् उतपादन, वापर, साठवणकू, ववतरण, घाऊक व वकरकोळ ववक्री, आर्यात व वाहतकू करण्र्यास राज्र्यात सांपणूगत: बांदी आहे.

2) ही अवधसरू्ना राज्र्यातील कोणतीही व्र्यक्ती, व्र्यक्तींर्ा समहू, शासवकर्य व अशासवकर्य सांस्र्था, शैक्षवणक सांस्र्था, वक्रडा सांक ल, क्लब्स, वर्त्रपट व नाटर्यगहेृ, औद्योवगक घटक, समारांभारे् हॉल, वावणस्ज्र्यक सांस्र्था, कार्यालरे्य, धामीक स्र्थळे, धामीक सांस्र्था, हॉटेल, ढाबे, द कानदार, मॉल्स, ववके्रता, कॅटरसग, घाऊक ववके्रता, वकरकोळ ववके्रता, व्र्यापारी, िेरीवाला, ववतरक, वाहतकूदार, सेल्समन, मांडई, उतपादक, स्टॉल्स, पर्यगटन क्षेते्र, वने व सांरवक्षत वने, इको सेन्सीटीव्ह क्षेते्र, सवग सागरी वकनारे, सवग सावगजवनक वठकाणे, बस स्र्थानके, रेल्व े स्र्थानके इ. वठकाणी लाग ूराहील.

3)सांपणूग राज्र्यात प्लास्स्टक व र्थमाकॉलर्ा वापर सजावटीमध्रे्य करण्र्यास बांदी असेल.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 5

(2) तर्थापी राज्र्यात खाद्यपदार्थग साठववण्र्या र्योग्र्य उच्र् दजा प्राप्त वबसिेनॉल-अ ववरहीत पीईटी व पीईटीई पासनू बनववलेल्र्या 0.5 लीटर पेक्षा कमी द्रव धारण क्षमता नसलेली व ज्र्यावर प नगर्क्रणासाठी पवूगवनधावरत प नगखरेदी ठळकपणे छापलेली असेल अशा बाटल्र्याांर्ा वापर, खरेदी, ववक्री व साठवणकू खालील अटींच्र्या अधीन राहून अन जे्ञर्य असेल.

उतपादक, ववके्रते व ववतरक र्याांनी पर्यावरणासांबांधी ववस्तारीत जबाबदारी म्हणनू अशा प नगवनधारीत प नगखरेदी ककमत वनस्श्र्त केलेल्र्या पीईटी व पीईटीई बाटल्र्याांच्र्या प नगर्क्रणासाठी प नगखरेदीसाठी ठेव व्र्यवस्र्था (बार्य बकॅ वडपॉझीटरी वसस्टम) वनमाण करुन प रेशी क्षमता असलेले सांकलन व प नगर्क्रण कें दे्र हे वनर्यम प्रकावशत होण्र्याच्र्या तारखेपासनू तीन मवहन्र्याांच्र्या आत मोक्र्याच्र्या वठकाणी कार्यान्वीत करणे बांधनकारक असेल. तसेर् अशी वापरलेली बाटली द कानदार, ववके्रते र्याांना प नगखरेदी करणे बांधनकारक असेल.

1 लीटर व तर्यापेक्षा जास्त आवण 0.5 लीटर पीईटी / पीईटीई बाटल्र्याांवर प नगखरेदी ककमत रु.1/- आवण रु.2/- अशी अन क्रमे ठळकपणे छापलेली असावी. राज्र्यात 0.5 लीटर व तर्यापेक्षा कमी द्रव धारणा क्षमता असलेल्र्या पीईटी व पीईटीई बाटल्र्याांर्ा वापर, खरेदी, ववक्री, ववतरण व साठवणकूीवर सांपणूग बांदी असेल.

(3) र्यामध्रे्य खालील बाबी वगळण्र्यात आलेल्र्या आहेत :-

(1) औषधाांच्र्या वेष्टनासाठी वापरण्र्यात रे्यणारे प्लास्टीक.

(2) वन व िलोतपादनासाठी, कृषी, घनकर्रा हाताळणे इ. प्रर्योजनाांसाठी लागणाऱ्र्या रोपावाटीकाांमध्रे्य वापरण्र्यात रे्यणारी िक्त कां पोस्टेबल प्लास्टीक वपशवी वा प्लास्टीक.

तर्थावप, अशा प्रर्योजनासाठी वापरण्र्यात रे्यणाऱ्र्या प्लास्टवक वपशवी/ वशटवर ठळकपणे तसे वनदेवशत वापरासाठी िक्त असे स्पष्ट वलवहलेले असावे. तर्थावप, अशा कां पोस्टेबल बगॅ्सच्र्या ववक्री ककवा ववक्रीपवूी उतपादकाने ककवा ववके्रतर्याने कें द्रीर्य प्रदषूण वनर्यांत्रण 6 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 मांडळाकडून अशा बगॅ्स कां पोस्टेबल असल्र्याबाबत प्रमावणत करुन घेणे बांधनकारक असेल.

(3) ववशेष आर्गर्थक क्षेत्र, वनर्यातीसाठी ववववक्षीत उद्योग इ. मध्रे्य िक्त वनर्यातीसाठी प्लास्टीक व प्लास्टीक वपशवीर्ी उतपादने.

(4)उतपादनाच्र्या वठकाणी उतपादनाच्र्या प्रवक्ररे्यदरम्र्यान अवनवार्यग वेष्टनासाठी वापरण्र्यात रे्यणारे प्लास्टीक आवरण वा वपशवी. परांत ूअशा प्लास्टीकच्र्या प नगवापर व प नगर्क्रणाबाबत स्पष्टपणे मागगदशगक सरू्ना अशा वस्तूांवर म द्रीत केलेले असावे.

(5) दधूाच्र्या पकेॅजींगसाठी अन्न साठवणकूीर्ा दजा असलेल्र्या परांत ू50 मार्यक्रॉनपेक्षा कमी जाड नसलेल्र्या प्लास्टीक वपशव्र्या. तर्थावप, प नगखरेदी पध्दती ववकवसत करण्र्यासाठी अशा वपशव्र्याांवर प नगर्क्रणासाठी पवूगवनधावरत ककमत जी रु. 0.50 पेक्षा कमी नसेल ती ठळकपणे छापलेली असावी. प नगर्क्रणासाठी अशा वपशव्र्याांर्ी सांकलन व्र्यवस्र्था ववकवसत करण्र्यासाठी दधू डेअरी, ववतरक व ववके्रते र्याांनी अशा प नगर्क्रणासाठी वनधावरत छापील प नगखरेदी ककमतीन सार अशा वपशव्र्या प नगखरेदी करणे बांधनकारक असेल. तसेर् दधू डेअरी व दधू ववतरकाांनी द धाच्र्या वपशव्र्याांऐवजी कारे्च्र्या बाटलीर्ा ककवा पर्यावरणपरूक पर्यार्याांर्ा वापर करण्र्यार्ी व्र्यवस्र्था वनमाण करण्र्यार्ा प्रर्यतन करावा.

4. र्या अवधसरू्नेच्र्या अांमलबजावणीसाठी व वनर्यमाांतगगत कारवाई करणेसाठी महाराष्र अववघटनवशल कर्रा (वनर्यांत्रण) कार्यदा, 2006 च्र्या कलम 12 अन्वरे्य प्रदान केलेल्र्या अवधकाराांतगगत कारवाई करण्र्यासाठी खालील अवधकाऱ्र्याांना तर्याांच्र्या कार्यगक्षेत्रात प्रावधकृत करण्र्यात रे्यत आहे.

1) 1. महानगरपावलका आर्य क्त, उपार्य क्त, शॉप्स अँड एस्टबॅलीशमेंट अवधकारी व वनवरक्षक, अन ज्ञाप्ती वनवरक्षक, स्वच्छता वनरवक्षक, आरोग्र्य वनवरक्षक, आरोग्र्य अवधकारी, प्रभाग ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 7 अवधकारी ककवा आर्य क्त र्याांनी नामवनदेवशत केलेला अवधकारी तसेर् सवग नगरपावलकाांरे् म ख्र्यावधकारी व तर्याांनी नामवनदेवशत केलेले अवधकारी र्या वनर्यामाांतील सवग तरतदूींर्ी अांमलबजावणी तर्याांच्र्या क्षेत्रात करतील.

2. वजल्हावधकारी, उप वजल्हावधकारी, उप ववभागीर्य अवधकारी, तहवसलदार, तलाठी व वजल्हावधकारी र्याांनी नामवनदेवशत केलेले इतर अवधकारी हे तर्याांच्र्या क्षेत्रात र्या वनर्यामाांतील सवग तरतदूींर्ी अांमलबजावणी करतील.

3. म ख्र्य कार्यगकारी अवधकारी, वजल्हा पवरषद, गट ववकास अवधकारी, आरोग्र्य अवधकारी, ववस्तार अवधकारी, वजल्हा वशक्षण अवधकारी, गट वशक्षण अवधकारी व ग्राम सेवक हे तर्याांच्र्या क्षेत्रात र्या वनर्यामाांतील सवग तरतदूींर्ी अांमलबजावणी करतील.

4. सदस्र्य सवर्व, प्रादेवशक अवधकारी, उप प्रादेवशक अवधकारी व क्षेत्र अवधकारी, महाराष्र प्रदषूण वनर्यांत्रण मांडळ, शास्त्रज्ञ श्रेणी-2, शास्त्रज्ञ श्रेणी-1 व सांर्ालक, पर्यावरण.

5. सांर्ालक, आरोग्र्य सेवा, उप सांर्ालक, आरोग्र्य अवधकारी.

6. सांर्ालक, प्रार्थवमक व उच्र् वशक्षण.

7. सवग टूवरझम पोवलस, पोवलस वनवरक्षक, पोवलस उप वनवरक्षक, मोटर वाहन वनवरक्षक, वाहतकू पोवलस, सह व्र्यवस्र्थापवकर्य सांर्ालक, महाराष्र पर्यगटन ववकास महामांडळ ककवा तर्याांनी प्रावधकृत केलेले अवधकारी.

8. उपार्य क्त, परूवठा, वजल्हा परूवठा अवधकारी,

9. आर्य क्त (राज्र्यकर) व सवग राज्र्यकर अवधकारी .

10. िॉरेस्ट रेन्ज ऑविसर, उपवन सरांक्षक ककवा तर्याांनी नामवनदेवशत केलेले अवधकारी.

8 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 2) 1. र्या अवधसरू्नेच्र्या अांमलबाजणीमध्रे्य गाव पातळीवर ककवा शहरी भागात सहभागी होण्र्यासाठी इच्छूक व्र्यक्तींनी, व्र्यक्तींच्र्या समहूाांनी, सेवाभावी सांस्र्था, औद्योगीक घटकाांर्ी सांघटना, स्र्थावनक स्वराज्र्य सांस्र्थाांरे् सदस्र्य इतर्याांदींनी र्या वनर्यमाांतगगत प्रावधकृत अवधकाऱ्र्याकडे नोंदणी करावी.

2. अशी नोंद केलेल्र्या व्र्यक्ती, व्र्यक्तीसमहू, सेवाभावी सांस्र्था, औद्योगीक घटकाांर्ी सांघटना, स्र्थावनक स्वराज्र्य सांस्र्थाांरे् सदस्र्य इ. र्या वनर्यमाांतगगत प्रावधकृत केलेल्र्या अवधकाऱ्र्याांना वनर्यमाांच्र्या अांमलबजावणीत मदत करतील वा वनर्यमाांरे् उल्लांघन करण्र्याऱ्र्याांबाबत मावहती देतील ककवा प्रावधकृत अवधकाऱ्र्याांना दांड आकारणे, प्लास्टीक वा र्थमाकॉलपासनू बनववलेला माल जप्त करणे, ग न्हा नोंदववण्र्यास मदत करणे इ. कार्यग पार पाडण्र्यासाठी सहाय्र्य करतील.

5. महाराष्र प्रदषूण वनर्यांत्रण मांडळाने उद्योग उभारणी सांमतीपत्र, उतपादन स रु करण्र्यारे् सांमतीपत्र व न तनीकरण देताांना प्लास्टीक उतपादकाांनी अन जे्ञर्य वस्तूांवर प नगर्क्रण ककमत व प नगखरेदी ककमत स्पष्टपणे छापलेली असावी, अशी अट घालावी व र्या अटींरे् उल्लांघन करणाऱ्र्या उद्योग घटकाांवर कार्यदेशीर कारवाई करण्र्यात र्यावी.

6. पीईटी / पीईटीई बाटल्र्या व दधूाच्र्या वपशव्र्याांवर उतपादन स्तरावर प नगर्क्रण श ल्क व स्र्थावनक स्वराज्र्य सांस्र्थाांच्र्या पातळीवर आकारावर्यारे् प नगर्क्रण श ल्क र्याबाबत वस्त ू व सेवा कर सांर्ालनालर्य र्याांरे्शी सल्लामसलत करुन, शक्तीप्रदत्त सवमतीच्र्या मान्र्यतेने स्वतांत्रपणे आदेश वनगगवमत करण्र्यात रे्यतील.

7. र्या वनर्यमनाच्र्या अांमलबजावणीसाठी कालावधी खालीलप्रमाणे असेल :- अ.क्र. संबंधित घटक अंमलबजावणीचा कालाविी कृती कालाविी

1. उतपादक बांदीत वस्तूांरे् उतपादन व ववक्री अवधसरू्नेच्र्या वदनाांकापासनू उपलब्ध साठर्यार्ी ववल्हेवाट 1) राज्र्यातील क्षेत्राबाहेर ववक्री 2) प्रावधकृत प नगर्क्रण करणाऱ्र्या घटकाांस अवधसरू्नेच्र्या वदनाांकापासनू एक मवहन्र्याांच्र्या आत.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 9 ककवा उद्योगास ववक्री.

2. ववके्रते, वकरकोळ ववके्रते, व्र्यापारी, ववतरक ववक्री वर बांदी अवधसरू्नेच्र्या वदनाांकापासनू उपलब्ध साठर्यार्ी ववल्हेवाट 1) राज्र्यातील क्षेत्राबाहेर ववक्री 2) प्रावधकृत प नगर्क्रण करणाऱ्र्या घटकाांस ककवा उद्योगास ववक्री.

3) स्र्थावनक स्वराज्र्य सांस्रे्थकडे शास्त्रीर्य ववल्हेवाटीसाठी ककवा प नगर्क्रणानासाठी हस्ताांतरण करणे.

आवण प नगखरेदी प्रवक्ररे्यत जमा होणारे प्लास्टीक कर्रा व पेट बाटल्र्या र्या प्रावधकृत प नगर्क्रण करणाऱ्र्या घटकाांस व उद्योगाांस तर्यार केलेल्र्या सांकलन पध्दतीन सार देणे.

अवधसरू्नेच्र्या वदनाांकापासनू एक मवहन्र्याांच्र्या आत.

3. वापरकते बांदीत वस्तूांर्ा वापर. अवधसरू्नेच्र्या वदनाांकापासनू वैर्यस्क्तक व्र्यक्तींकडे सध्र्या उपलब्ध असलेल्र्या प्रवतबांधीत प्लास्टीक वस्तूांच्र्या ववल्हेवाटीसाठी:

1) प्रावधकृत प नगर्क्रण करणाऱ्र्या घटकाांस ककवा उद्योगास ववक्री.

2) स्र्थावनक स्वराज्र्य सांस्रे्थकडे शास्त्रीर्य ववल्हेवाटीसाठी ककवा प नगर्क्रणानासाठी हस्ताांतरण करणे.

अवधसरू्नेच्र्या वदनाांकापासनू एक मवहन्र्याांच्र्या आत.

4. स्र्थावनक स्वराज्र्य सांस्र्था अस्तीतवातील बांदीत प्लास्टीक वस्तूांच्र्या घटकाांच्र्या साठर्यारे् ककवा तर्यापासनू वनमाण होणाऱ्र्या कर्ऱ्र्यारे् सांकलन, वाहतकू व्र्यवस्र्था करुन ती प्रावधकृत प नगर्क्रण करणाऱ्र्या घटकाांस ककवा शास्त्रीर्य ववल्हेवाटीसाठी व्र्यवस्र्था वनमाण करणे.

अवधसरू्नेच्र्या वदनाांकापासनू एक मवहन्र्याांच्र्या आत.

8. भववष्र्यात र्या वनर्यमाांमध्रे्य आवश्र्यक तर्या स धारणा करणे वा अांमलबजावणीबाबत आढावा घेऊन अांमलबजावणीमध्रे्य रे्यणारे अडर्थळे वा त्र टी र्यावर वेळोवेळी वनणगर्य घेणे इतर्यादींसाठी मा.मांत्री (पर्यावरण) र्याांरे् अध्र्यक्षतेखाली गठीत शक्तीप्रदत्त सवमती र्यर्थोवर्त वनणगर्य घेईल. र्यामध्रे्य पेट बॉटल्स व इतर अववघटनशील कर्ऱ्र्यावर वनर्यमनाबाबत देखील ही सवमती वनणगर्य घेऊ शकते.

10 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940

9. तसेर् अद्यर्यावत तांत्रज्ञानाच्र्या अधारे अववघटनशील कर्ऱ्र्याच्र्या ववल्हेवाटीबाबत शासनास ताांवत्रक मागगदशगन करण्र्यासाठी तज्ञ सवमती गठीत करण्र्यात र्यावी. ही सवमती शक्तीप्रदत्त सवमतीला वेळोवेळी र्यासांबांवधत वशिारसी करेल.

10. अांमलबजावणी प्रावधकरणे, तर्याांना लाग ूअसेल तर्यान सार, नमनूा "अ" मध्रे्य राज्र्य शासनाला तर्याांर्ा तै्रमावसक अहवाल सादर करतील.

महाराष्रारे् राज्र्यपाल र्याांरे् आदेशाने व नावाने.

(सवतश गवई) अपर म ख्र्य सवर्व (पर्यावरण) ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 11 नमनूा "अ" 1) अहवालाचा कालाविी : पासनू परं्यत 2) अंमलबजावणी करणाऱ्र्या संस्थेचे नांव व पत्ता :

3) अधिधनर्यमा अंतर्गत प्रकाधशत झालेल्र्या धनर्यमांची अंमलबजावणी करणाऱ्र्या अधिकाऱ्र्याचे नांव:

4) दरूध्वनी क्रमांक (कार्यालर्यीन) :

5) ई-मेल आर्यडी :

6) कार्यगके्षत्रात धनर्यमांचे उल्लंघन झाल्र्यामळेु दाखल झालले्र्या प्रकरणांची संख्र्या :

कार्यगके्षत्र आपसात वमटववण्र्यात आलेली प्रकरणे वतसरा ग न्हा न्र्यार्यालर्यात दाखल प्रकरणाांर्ी सांख्र्या न्र्यार्यप्रववष्ट प्रकरणाांर्ी सांख्र्या वसलू केलेल्र्या दांडार्ी रक्कम अवभप्रार्य पवहला ग न्हा द सरा ग न्हा

1. _____________________________________________________ धवभार्ाची एकूण

2. _____________________________________________________ धवभार्ाची एकूण एकूण धनव्वळ _________________________________________ 7) धनर्यमांच्र्या पधरणामकारक अंमलबजावणीसाठी हाती घेतलेल्र्या धवशेष मोधहमेची सधवस्तर माधहती:

8) पधहला र्नु्हा आधण दसुरा र्नु्हा करणाऱ्र्यांची र्यादी :

9) अंमलबजावणी करणाऱ्र्या संस्थांची त्र्यांच्र्या कार्यगके्षत्रात जनजार्तृीसाठी हाती घेतलेल्र्या कार्यगकमांची सधवस्तर माधहती :

10) तत्संबंिीची माधहती :

(प्रधतवेदन प्राधिकरणाची स्वाक्षरी) 12 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 WHEREAS, concerns about usage and disposal of plastic are diverse and include accumulation of waste in landfills, water bodies and in natural habitats, physical problems for wild animals resulting from ingestion or entanglement in plastic, the leaching of chemicals from plastic products and the potential for plastics to transfer chemicals to wildlife and humans are increasing.

AND WHEREAS, because of non-biodegradable plastic waste handling of municipal solid waste becomes difficult and incurs more financial burden and also due to burning such waste in open environment causes various diseases in humans and animals.

AND WHEREAS, it is observed that non-biodegradable garbage is responsible for clogging drains and nallas causing flood in urban settlement leading to loss of lives and damage to properties and infrastructure.

AND WHEREAS, plastic waste and micro plastic cause danger to marine and freshwater bio-diversity and also hamper ecosystem services due to spreading of such waste in and around ecosystems, on tourists places, beaches and on agriculture and forest areas.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 13 Administrator Typewritten text ENVIRONMENT DEPARTMENT 15th Floor, New Administrative Building Madam Cama Road, Mantralaya, Mumbai 400 032, dated 23rd March, 2018 NOTIFICATION Administrator Typewritten text No.Plastic-2018/C.R. No.24/TC-4.

AND WHEREAS, non-biodegradable plastic waste and micro plastic are having negative impacts on fish diversity and fisheries activity.

AND WHEREAS, non-biodegradable waste is posing problems in effective implementation of Clean India Mission.

AND WHEREAS, detailed stake-holders consultations and deliberations with the field level officials were undertaken, and public notices were also published in leading newspapers.

AND WHEREAS, despite the ban on plastic bags of less than 50 micron through Maharashtra Plastic Carry Bags (Manufacture and Usage) Rules, 2006, there is increase in the non-biodegradable plastic garbage waste causing damage to environment and health.

Therefore, in exercise of the powers conferred by Clause (1) & (2) of Section 4 of the Maharashtra Non-Biodegradable Garbage (Control) Act, 2006, the Government of Maharashtra hereby authorises regulations for manufacture, usage, sale, storage, transport of the products made from plastic & thermocol etc. which generates non-biodegradable waste.

1. Short Title and Commencement :-

1. This may be called the Maharashtra Plastic and Thermocol Products (Manufacture, Usage, Sale, Transport, Handling and Storage) Notification,

2018.

2. This Notification shall come into force with effect from the date of their publication in the Maharashtra Government Gazette.

14 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940

2. Definitions:

1) “Act” means the Maharashtra Non-Biodegradable Garbage (Control) Act,

2006.

2) “Plastic” means material; which contains as an essential ingredient a high polymer such as polyethylene terephthalate, high density polyethylene, vinyl, low density polyethylene, polypropylene, polystyrene resins, poly styrene (thermacol), non-oven polypropylene, multi layered co extruder, poly propylene, poly terephthalate, poly amides, poly methyl methacrylate, plastic micro beads, etc.

3) “Compostable Plastic” means plastic that undergoes degradation by biological processes during composting to yield CO2, water, inorganic compounds and biomass at a rate consistent with other known compostable materials, excluding environmental petro-based plastic, and does not leave visible, distinguishable or toxic residue, and which shall confirm to the Indian Standard: IS 17088:2008 titled as Specifications for Compostable Plastics, as amended from time to time.

4) “Plastic sheets” means sheet made of plastic.

5) “Plastic Waste” means any plastic discarded after use or after their intended use is over.

6) “Recycling” means the process of transforming segregated plastic waste into a new product or raw material for producing a new products.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 15 7) “Producer / Manufacturer” means person engaged in manufacture or import of plastic bags or multilayered packaging or containers or plastic sheets or like, and includes industries or individuals using plastic sheets or like or covers made up of plastic sheets or sheets or also manufacture products made from plastic or used plastic for packaging or wrapping the commodity.

8) “Commodity” means tangible items that may be brought or sold and includes all marketable goods or wares.

9) “Plastic bags” means bags made from plastic material, used for the purpose of carrying or dispensing commodities which have handle or without handle and also includes bags made from non-woven polypropylene and constitute or form an integral part of the packaging at manufacturing stage or is an integral part of manufacturing.

10) “PET and PETE bottles” means bottles made up of polyethylene terephthalate (PET) and polyethylene terephthalate esters (PETE) used for packaging or storing liquid or semi liquid food, including water.

11) “Commodities made from Thermocol” means any commodity or product made from Thermocol.

12) “Form” means form attached with these regulations.

13) "Product" means anything or object or item made from plastic or Thermocol.

3. Following activities will be regulated in the whole State of Maharashtra in exercise of the powers conferred by section 2(h) , sub-section 1 and 2 of section 4 of the Maharashtra Non-Biodegradable Garbage (Control) Act, 2006.

16 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940

(1) 1) The ban in the whole State of Maharashtra for manufacture, usage, transport, distribution, wholesale & retail sale and storage, import of the plastic bags with handle and without handle, and the disposable products manufactured from plastic & thermocol (polystyrene) such as single use disposable dish, cups, plates, glasses, fork, bowl, container, disposable dish/ bowl used for packaging food in hotels, spoon, straw, non-woven polypropylene bags, cups/ pouches to store liquid, packaging with plastic to wrap or store the products, packaging of food items and food grain material etc.

2) These regulations are applicable to every person, body of person, government and non-government organization, educational institution, sport complex, clubs, cinema halls and theaters, marriage/celebration halls, industrial units, commercial institutions, offices, pilgrimage organisers, pilgrimages and religious places, hotels, dhabas, shopkeepers, malls, vendors or sellers, traders, manufacturers, caterer, wholesalers, retailers, stockiest, businessmen, hawkers, salesmen, transporters, market, producers, stalls, tourist places, forest & reserved forest, eco-sensitive areas, all sea beaches, all public places, bus stands, railway stations in the State of Maharashtra.

3) There will be ban in whole state for use of plastic and thermocol for decoration purpose.

(2) Use, sale, storage and manufacture of PET or PETE bottles made up of high quality food grade virgin Bisphenol-A free material having liquid holding capacity not less than 0.5 liters and printed on it with predefined buy back price shall be allowed subject to compliance of the following.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 17 PET or PETE bottle manufacturers, producers, sellers and traders under ‘Extended Producers and Sellers/Traders Responsibility’ will develop “Buy Back Depository Mechanism” with a predefined buy back price printed specifically on such PET or PETE bottles and also set up Collection and Recycling units of adequate capacity and number to collect and recycle such PET or PETE bottles within three months from the date of publication of this notification. Traders / sellers will buy back such used PET/ PETE bottles with predefined buy back price printed on such bottles.

PET / PETE bottles having liquid holding capacity 1 liter or more and of 0.5 liter will be printed on the body of the bottle with predefined buy back price of Rs. 1/- and Rs.2/- respectively. However, there will be ban on usage, purchase, sale, distribution and storage of PET / PETE bottles having liquid holding capacity less than 0.5 liters in the State.

(3) These regulations shall not be applicable to the following items:- i. Plastic bags or plastic used for packaging of medicines;

ii. Only compostable plastic bags or material used for plant nurseries, horticulture, agriculture, handling of solid waste. However, bags / sheets utilized for this purpose shall be prominently printed on it with “Use exclusively for this specific purpose only”. The manufacturers or seller of compostable plastic carry bags shall obtain a certificate from the Central Pollution Control Board before marketing or selling for this purpose.

iii. To manufacture plastic and plastic bags for export purpose only, in the Special Economic Zone and export oriented units etc.

18 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 iv. The plastic cover / plastic to wrap the material at the manufacturing stage or is an integral part of manufacturing. Guidelines to recycle or reuse such plastic should be printed prominently on the cover and material.

v. Food grade virgin plastic bags not less than 50 micron thickness used for packaging of milk. However, on such plastic bags used for this purpose, should be clearly printed with the price for buy back which should not be less than Rs.0.50 to develop buy back system for recycling. To develop collection mechanism and ensure proper recycling of such used bags, milk dairies, retail sellers and traders will buy back such used milk bags with predefined buy back price printed on it. Milk dairies, retail sellers and traders will ensure that such buy back mechanism and collection and recycling system shall establish within three months from the date of publication of this regulation. However, Milk Dairy and distributors shall make efforts to develop alternative system with glass bottles or any other environmental friendly material for distribution of milk.

4. The following officers are authorized and empowered for the implementation and to take necessary legal action under powers conferred u/s 12 of the provisions of the Maharashtra Non-biodegradable (Control) Act, 2006, as per their jurisdiction :-

1. 1) Municipal Commissioners, Deputy Municipal Commissioners, Shops & Establishment Officers and Inspectors, Sanitary Inspector, Health Inspector, Health Officer, Ward Officers or any other Officer nominated by the Municipal Commissioner as well as Chief Officers of all Municipal Councils and any other Officer nominated by the Chief Officer are ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 19 authorized to implement the provisions of the said Regulations in their respective jurisdiction.

2) District Collector, Deputy Collector, Sub-Divisional Officer, Tahasildar, Talathi and any other officer nominated by Collector, are authorized to implement the provisions of the said Regulations in their respective jurisdiction.

3) Chief Executive Officer, Zilla Parishad; Block Development Officer, Health Officer, Development Officer, District Education Officer, Block Education Officer and Gram Sevak are authorized to implement the provisions of the said Regulations in their respective jurisdiction.

4) Member Secretary, Regional Officer, Sub-Regional Officer and Field Officer of Maharashtra Pollution Control Board, Scientist-I & II and Director, Environment Department, Government of Maharashtra.

5) Director, Health Services; Deputy Director, Health Services; Health Officers.

6) Director, Primary & Secondary Education Board.

7) All Tourism Police, Police Inspector, Police Sub-Inspector, Motor Vehicle Inspector, Traffic Police, Joint Managing Director, Maharashtra Tourism Development Corporation or any other officer authorized by Managing Director, Maharashtra Tourism Development Corporation.

8) Deputy Commissioner (Supply), District Supply Officer 9) Commissioner State Tax and all State Tax Officers.

10) Range Forest Officer or any other officer authorized by Deputy Conservator of Forest.

2. 1) For implementation of these regulations, the person at village or city level, interested persons, group of people, welfare organizations, industrial association and members of all local bodies etc. shall register any offence with the concerned authorized officer, notified in these regulations for this purpose.

20 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 2) The said registered person, group of people, welfare organizations, industrial association shall help the officers authorized under the said regulations, for providing information of violation of these regulations and assist such officers to impose fine, to confiscate the material made from plastic & thermocol and assist in registering the offence.

5. Maharashtra Pollution Control Board shall impose the condition on manufacturers indicating that recycling price and buy back price should be prominently printed on PET / PETE bottles and plastic bags permissible under these regulations while issuing consent to establish, consent to operate/ renewal and also to initiate actions on non-complying units or industries under appropriate act.

6. Separate order for levying recycling fees from manufacturers at manufacturing stage and recycling fees at selling point at local body level will be issued in consultation with Directorate of Goods and Services Taxes and with approval of the Empowered committee .

7. Time frame for implementation of these regulation :- Sr. No. Stake Holder Implementation Period Activity Time Frame

1. Manufacturer / Producer Manufacturing and sale of banned items.

From date of notification.

Disposal of existing stock of banned items by 1) Sale outside the State.

2) Sale to authorized recycler or industry.

One month from the date of notification.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 21

2. Sellers, Retailers, Traders Ban on Sale From the date of Notification Disposal of Existing Stock by 1) Sale outside the State.

2) Sale to authorized recycler or industry.

3) Handed over to Local Body for Scientific disposal or recycling;

and plastic waste generated under buy back scheme to be handed over to authorized recyclers or to the such mechanism developed for the same.

One month from the date of notification.

3. Users Use of banned items. From the date of Notification.

Disposal of existing plastic banned items with the individual users by 1) Handed over to Local Body for Scientific disposal or recycling;

2) Sale to authorized recycler or industry.

One month from the date of Notification.

4. Local Body To arrange the collection, transportation of banned plastic items or plastic waste of existing stock for recycling to authorized recyclers or industries or scientific disposal.

One month from the date of Notification.

22 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940

8. Empowered Committee, constituted under the chairmanship of Minister (Environment) shall monitor the implementation of these regulations and will regularly review the incorporation of additional items which generate nonbiodegradable garbage including use of PET or PETE bottles to be banned in the State. This committee will also help in resolving any difficulty faced by implementing authorities during implementation and if required also carry out any amendment in these regulations with an aim to reduce the volume of nonbiodegradable garbage generation in the State

9. Expert Committee shall be constituted under these regulations which will suggest the recommendations including amendment required, if any in the regulations to the Empowered Committee for effective implementation of the regulations and solutions to reduce the non-biodegradable garbage.

10. Implementing Authorities, shall submit quarterly report in the Form-A to the State Government.

SATISH GAVAI, Additional Chief Secretary (Environment) ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 23 By order and in the name of the Governor of Maharashtra, FORM-A

(1) Period of Report : From _____________to__________

(2) Name & Address of Enforcing Agency :

(3) Name of the Officers Incharge of enforcement of the aforesaid Rules:

(4) Telephone/Cell No.(Office) :-

(5) E-Mail ID :

(6) No. of cases registered in the jurisdiction for violation:

Jurisdiction Compounding 3rd Offence No. of Cases filed in the Court No.of cases sub-judiced Amount of fine collected Remarks 1st Offence 2nd Offence 0

1. ___________________________________________________________ Sub-Total

2. ___________________________________________________________ Sub-Total Grand Total ----------------------------------------------------------------------------------

(7) Details of special drives undertaken for effective implementation of the Rules :-

(8) List of first time offenders and second time offenders.

(9) Details of public awareness programmes conducted by Enforcing Agency in their jurisdiction.

(10) Any other relevant information.

(Signature of the Reporting Authority) 24 ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉ ®úÉVÉ{ÉjÉ +ºÉÉvÉÉ®úhÉ ¦ÉÉMÉ SÉÉ®ú-¤É, ¶ÉÖGò´ÉÉ®ú, ¨ÉÉSÉÇ 23, 2018/SÉèjÉ 2, ¶ÉEäò 1940 ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY SHRI PARSHURAM JAGANNATH GOSAVI, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004, EDITOR : SHRI PARSHURAM JAGANNATH GOSAVI.